Rosteto Rzepak biały nasionko do zielonego nawożenia 200 g

Rzepak biały (a w mniejszym mniejszym stopniu i rzepak czarny oraz rzepak sarepski) są ważnymi olejnymi roślinami uprawianymi w Europie, zwłaszcza w Republiki Czeskiej.

W ostatnich latach powierzchnie rzepaku białego uprawianego na nasiona w Czechach wynoszą około 30 tys. ha, znaczące powierzchnie są także w Polsce (20 tys. ha), Austrii (19,5 tys. ha), Węgrzech (18 tys. ha) i Francji (13 tys. ha). Średnie plony rzepaku w Czechach osiągają około 1 do 1,2 t/ha, rzeczywisty potencjał plonów przy odpowiedniej agrotechnice wynosi jednak 2,5 do 3 t nasion na 1 ha.

Dotychczasowe niskie plony nasion są wynikiem postrzegania rzepaku jako rośliny ekstensywnej o niskim poziomie agrotechniki. W znacznej mierze rzepak uprawia się także jako mezopłodina strączkowa do zielonego nawożenia. Nasiona rzepaku są wykorzystywane do produkcji oleju spożywczego, rzepaku stołowego, ewentualnie innych zastosowań przemysłowych. 

• dla ogrodników 
• 200g

Specyfika biologiczno-fizjologiczna rzepaku

Rzepak jest rośliną olejną należącą do rodziny kapustowatych Brassicacea. Jest to roślina jednoroczna rozmnażająca się przez nasiona. Kwiaty są zapylane przez obcy pyłek, przede wszystkim za pomocą owadów. W przypadku niekorzystnych warunków potrafi jednak dobrze zapylać się własnym pyłkiem. Z punktu widzenia nasiennego, obcopylność wymaga przestrzennej izolacji upraw nasiennych. Od innej uprawy rzepaku lub rzepaku muszą być uprawy nasienne rzepaku oddalone co najmniej 400 m.
Rzepak biały ma stosunkowo słabą odporność na mróz i może być poważnie uszkodzony lub zniszczony już w temperaturach -5 do -7 °C. Należy to uwzględnić przy wyborze terminu siewu, ponieważ silniejsze wiosenne przymrozki na początku wiosny mogą zniszczyć wschodzące uprawy.
Kolejną istotną cechą rzepaku jest silny fotoperiodyzm. Jak wszystkie kapustowate, rzepak jest rośliną długiego dnia. Przejście z fazy wegetatywnej do generatywnej jest możliwe tylko w warunkach długiego dnia, który znacznie przyspiesza to przejście. Aby osiągnąć wysokie plony nasion (bogate rozgałęzienie i wytworzenie dużej liczby łuszczyn), konieczne jest założenie uprawy jak najwcześniej w warunkach krótkiego dnia, aby wytworzyć wystarczającą ilość biomasy wegetacyjnej i podstaw do organów generatywnych. Przy późnym siewie roślina szybko przechodzi do kwitnienia, wytwarza mało bocznych gałęzi i mało kwiatów.
Owocem rzepaku białego jest łuszczyna zawierająca około 4 do 6 nasion, zakończona potężnym spłaszczonym dzióbkiem. Łuszczyna nie pęka tak łatwo, jak na przykład u rzepaku, dlatego ryzyko wypadania nasion jest stosunkowo małe. Zbiór należy przeprowadzać dopiero przy pełnej dojrzałości przy wilgotności nasion do 12 %.

Warunki siedliskowe dla rzepaku

Rzepak biały można z powodzeniem uprawiać we wszystkich obszarach produkcyjnych do wysokości nad poziomem morza max. 600 m. Nie powinien być uprawiany tylko w wyżej położonych i chłodnych obszarach (kotlina mrozowa), gdzie nie można przeprowadzić wystarczająco wczesnego siewu. Jest także wrażliwy na długotrwałą suszę, zwłaszcza w okresie wschodów i aż do kwitnienia. Odpowiednie są raczej niżej położone, cieplejsze obszary.
Gleby są bardziej odpowiednie gliniaste, mniej wysychające, które można dobrze przygotować przed siewem. Nieodpowiednie są gleby piaszczyste, wysychające, żwirowate lub gleby ilaste, gliniaste, gdzie tworzą się trudne do obróbki bryły. Nieodpowiednie są także gleby silnie zachwaszczone, przede wszystkim przez chwasty wieloletnie (perz, pokrzywa, bylica czarnobiała itp.). Przed siewem rzepaku na nasiona należy przeprowadzić orkę zimową na głębokość 18 do 24 cm. Orka wiosenna jest nieodpowiednia. Systemy bezorkowe są nieodpowiednie. W płodozmianie rzepak zazwyczaj następuje po zbożach.

Przygotowanie przed siewem

Rzepak, jak wszystkie rośliny drobnoziarniste, wymaga jakościowego i starannego przygotowania gleby przed siewem. Gleba na nasiona musi być dobrze przygotowana, gleba musi być drobno przetworzona, a powierzchnia dobrze wyrównana. Bryły nie mogą występować. Przed siewem przeprowadzimy podstawowe nawożenie fosforem (około 80 do 100 kg/ha P2O5), potasem (80 do 100 kg/ha K2O) i magnezem (30 do 40 kg/ha MgO). Nawóz można także korzystnie zaorać już przy orce zimowej.

Nawożenie azotem przed siewem

Przed siewem używamy ilości około 30 do 40 kg/ha N w postaci granulowanego siarczanu amonowego lub w postaci wieloskładnikowych nawozów NPK. Jeśli na jesieni podczas orki zaorano obornik lub gnojowicę, to przed siewem nie ma potrzeby nawożenia azotem.

Siew

Jeśli będziemy uprawiać rzepak na nasiona, konieczne jest przeprowadzenie siewu jak najwcześniej na wiosnę. Optymalny termin w warunkach Czech to okres między 20 marca a 10 kwietnia, najpóźniejszy termin siewu to 20 kwietnia. Siew rzepaku na nasiona po tej dacie już nie zapewni pożądanej wysokości plonów (zbyt długi dzień). Przy zbyt wczesnym terminie siewu (w marcu) grozi niebezpieczeństwo późnych przymrozków, które mogą zniszczyć młode uprawy (temperatury poniżej -5 do -7 °C).
Siew wybieramy tak, aby wysiać około 80 do 90 nasion na 1 m2, co przy przeciętnej masie 1000 nasion 6 do 8,5 g daje konkretny siew w ilości 5 do 8 kg na 1 ha. Ostateczna jakość uprawy rzepaku w czasie przed zbiorem powinna wynosić około 50 do 70 roślin na 1 m2.
Siew powinien być przeprowadzony na małą głębokość (około 1 do 3 cm), aby nasiona nie były „głęboko utopione”, ponieważ wtedy kiełkują źle i nierównomiernie, a część nasion może pozostać niewschodzona w glebie i następnie być zachwaszczona. Po siewie pole należy lekko ubijać.
Siew przeprowadza się w średnio szerokich rzędach 15 do 20 cm. Nie jest jednak istotną przeszkodą, jeśli przeprowadzimy siew zwykłą siewnikiem o szerokości rzędów 12,5 cm (rzędy zbożowe). Nasze doświadczenia z tym sposobem siewu są dobre. Dotychczas zwykle używa się do siewu nieodmianowego materiału siewnego. Odpowiednie jest jednak możenie materiału siewnego, ponieważ w ten sposób chronimy rośliny kluczowe przed chorobami grzybowymi oraz szkodnikami (chrząszczami). Zarejestrowanym środkiem do możenia jest Chinook, można także użyć Cruiser OSR.

Herbicydy

Rzepak jest stosunkowo wrażliwy na szereg herbicydów, dlatego należy stosować tylko zarejestrowane i sprawdzone preparaty. Należy także zwracać uwagę na możliwe pozostałości herbicydów w glebie z wcześniejszych zabiegów lub na możliwość uszkodzenia przez spływ lub spłukanie podczas ochrony sąsiednich upraw.
Podstawą powinno być leczenie gleby herbicydem Treflan 48 EC aplikowanym w dawce 1,5 do 2,0 l/ha i natychmiast zaoranym w glebę na głębokość 5 do 8 cm przed siewem rzepaku. Alternatywnie można w ten sam sposób użyć herbicydów Synfloran lub Triflurex.
W przypadku niewystarczającego działania herbicydowego przed siewem, możliwe jest przeprowadzenie naprawczego leczenia preemergentnie herbicydami Butisan 400 SC (1,5 do 2,0 l/ha) lub Butisan Star w dawce 2,0 l/ha. Z herbicydem Butisan Star mamy bardzo dobre doświadczenia. Należy jednak natychmiast po siewie przeprowadzić ubijanie lekkimi walcami i na dobrze wyrównanej powierzchni przeprowadzić oprysk Butisanem Star w ciągu 2 do 3 dni po siewie. Herbicydy Butisan 400 SC i Butisan Star można stosować także w fazie 2 liści rzepaku, gdy chwasty mają już liście właściwe. Efektywnie można przeprowadzić naprawczy oprysk herbicydami jeszcze preparatem Galera w uprawie do wysokości do 20 cm. Ten herbicyd jest skuteczny na szerokie spektrum chwastów, a w stosunku do rzepaku jest wysoce tolerancyjny.
Zwalczanie chwastów trawiastych i zbóż można przeprowadzić zwykłymi graminicydami (Gallant super, Pantera 40 EC, Agil 100 EC) do wysokości uprawy rzepaku około 20 cm.

Nawożenie azotem w trakcie wegetacji

Aby osiągnąć wysokie plony rzepaku, konieczne jest stosowanie wystarczającego nawożenia azotem, ewentualnie uzupełnionego nawozami z mikroelementami (przede wszystkim S i Mg). Do wysokości uprawy około 20 cm nawozić azotem w dawce 30 do 40 kg/ha, kolejną dawkę w ilości 30 kg N/ha jeszcze do początku kwitnienia. Azot można stosować zarówno w postaci stałej (granulowanej), lepiej jednak w postaci płynnej (DAM).

Ochrona przed szkodnikami

Rzepak biały jest atakowany przez te same szkodniki, co rzepak i inne rośliny kapustowate. Z najważniejszych szkodników można wymienić chrząszcze, błyszczaki, pilatki i mszyce. Ochrona jest możliwa za pomocą szeregu preparatów zarejestrowanych do rzepaku, do rzepaku jednak często nie są rejestrowane.
Ochrona przed chrząszczami jest niezbędna na wschodzącej rzepaku (około 8 do 10 dni po siewie). Zaleca się stosowanie preparatów Decis EW 50 (0,15 l/ha), Nurelle D (0,4 do 0,6 l/ha) ewentualnie innych preparatów, jeśli są zarejestrowane. Przeciwko chrząszczom można także chronić uprawę poprzez zastosowanie materiału siewnego, gdzie środek ma jednocześnie działanie insektycydowe (np. środek Chinook).
Przeciwko błyszczakom konieczne jest interweniowanie w przypadku wystąpienia 1 błyszczaka na kwiatostanie. Oprysk przeprowadza się w czasie dojrzewania pąków, kiedy szkodliwość błyszczaka jest największa. W czasie pełnego kwitnienia już nie przeprowadzać oprysku! Z zalecanych preparatów użyć Decis EW 50 (0,1 do 0,15 l/ha), Karate Zeon (0,1 l/ha), Talstar 10 EC (0,1 l/ha), Vaztak 10 EC (0,1 l/ha).
Oprysk przeciwko pilatce w przypadku wystąpienia w czasie kwitnienia preparatem Decis EW 50 (0,15 l/ha), przy wystąpieniu po kwitnieniu Nuralle D (0,6 l/ha).
Występowanie mszyc jest zazwyczaj rejestrowane w czasie od kwitnienia aż do dojrzewania. Jeśli wystąpienie jest znaczące (atak większej części kwiatowych gałęzi i łodyg) stosujemy odpowiednie insektycydy (Nurelle D 0,6 l/ha, Mospilan 20 SP).

Ochrona przed chorobami

Znacząco szkodzą przede wszystkim szara pleśń (Sclerotinia) i pleśń warzywna (Botritis). Leczenie odpowiednim zarejestrowanym fungicydem, np. Rovral Flo w dawce 3 l/ha. Leczenie przeprowadzić po kwitnieniu rzepaku.

Stymulacja plonów

Rzepak pozytywnie reaguje na zastosowanie biostymulatorów do zwiększenia i stabilizacji plonów nasion, ewentualnie także ich jakości. Przy wysokości uprawy do 12 cm używamy np. Trisol Aktywator Kompakt w dawce 2,0 l/ha. W czasie przed kwitnieniem można używać Atonik Pro (0,2 l/ha). Na rynku dostępne są także inne substancje wspomagające i stymulujące. Celem jest stworzenie mocniejszych roślin z większym nasadzeniem kwiatów, intensywniejszą fotosyntezą i większą odpornością na szkodliwe czynniki, w tym leżenie i łamanie łodyg.

Zapylanie

Rzepak kwitnie około 60 do 70 dni po siewie (około 10. do 20. czerwca) i kwitnie przez około 20 do 30 dni. Zapylany jest przede wszystkim obcym pyłkiem za pomocą owadów. Jeśli nie ma wystarczającej ilości obcego pyłku, jest w stanie zapylać się także własnym pyłkiem. Mimo to warto wspierać zapylanie uprawy przez wprowadzenie pszczół w liczbie 2 do 3 na 1 ha uprawy.
Ponieważ rzepak uważany jest za roślinę obcopylną, w przypadku upraw nasiennych należy przestrzegać odległości izolacyjnej 400 m od uprawy innej odmiany rzepaku lub od upraw rzepaku.

Zbiór rzepaku

Rzepak biały dojrzewa zazwyczaj w drugiej połowie sierpnia aż do początku września. Do bezpośredniego zbioru należy pozostawić uprawę do pełnej dojrzałości, tak aby łodyga i boczne gałęzie były całkowicie suche i przy złamaniu pękały. Zbiór powinien być przeprowadzony przy wilgotności nasion do 12 % i po zbiorze nasiona natychmiast dosuszyć do wilgotności przechowalniczej max. 10 %, aby nie doszło do zaparzenia nasion. Zbiór przeprowadzać w suchą i słoneczną pogodę. Łuszczyny rzepaku nie pękają i nasiona nie wypadają, więc zbioru nie trzeba przyspieszać, ale lepiej poczekać na optymalne warunki zbioru. Zbierać na jak najwyższym ściernisku w wysokości gałęzi łodygi.
Jeśli zbiór się opóźnia, a w czasie dojrzewania jest wilgotna deszczowa pogoda, zwiększa się udział „szarych” nasion, które obniżają jakość technologiczną nasion. Mniejszą wrażliwością na takie warunki i zmniejszonym udziałem takich nasion charakteryzują się odmiany Severka i Polarka.